یک کمپ اسیران جنگی در قلب دولت سوم آلمان.
استالاگ لوفت 3 کمپی بود مخصوص
مردانی طراحی شده بود که
فعالیتهایی در راستای فرار انجام داده بودند.
دم خور شدن با جاسوسان.
ترفند مرسوم آلمان ها برای جلوگیری از فرار
و آشوب، به کار گرفتن گاه و بیگاه جاسوس بود.
یک افسر شجاع بریتانیایی، یک فرار بی باکانه ترتیب داد.
بوشل همچنین امیدواره که با یک فرار دسته جمعی،
در جبهه جنگ، ورق رو برگردونه.
آیا اون و افرادش میتونن از
چنگال آهنی هیتلر رها بماسه و به سوی آزادی تونل بسازن؟
تونل به اندازه کافی طولانی نبود.
و اونها دقیقا زیر یک برج دیده بانی بودن.
این تنها مشکل اون شب نبود.
حدود ساعت 1:30 صبح...
با یه ریزش روبرو شدن.
بعضی از مهم ترین داستانهایی که تا به امروز گفته شده،
از پشت میله ها شروع شده.
محصور شده در بدنام ترین
زندان های دنیا،
که توسط نگهبانان و هم بند زندانی ها پاییده میشه.
برای فرار کردن باید ذهن فریبکاری داشته باشی.
ممکنه به آزادیت ختم بشه،
یا ممکنه به قیمت جونت تموم بشه.
ولی اگه چیزی برای از دست دادن نداشتی، امتحانش نمیکردی؟
فرارهای بزرگ مترجم: حانیه حسن آبادی
استالاگ لوفت 3،
بدنام ترین کمپ زندانیان نازی در جنگ جهانی دومه.
نیروهای هوایی متفقین که
پیش از این سعی در فرار از کمپ های زندانیان دیگه رو داشتن، نگه میداره.
طراحی این یکی متفاوته.
ضد فرار.
سرباز خانه ها روی پایه قرار دارن. (از زمین فاصله دارند.)
که پنهان کردن ورودی تونل رو سخت میکنه.
خاکش مثل ماسه نرمه،
که باعث میشه تونل ها متزلزل باماسه.
و ردیفی از میکروفونهای لرزه نگار وجود داره
که صدای حفاری رو تشخیص میدن.
اگر سعی کنی روی سطح زمین دست به فرار بزنی،
دو ردیف سیم خار دار هست،
و نگهبانان مسلحی که 24 ساعته در برجهای مراقبت
نگهبانی میدن.
و حتی قبل از رسیدن به فنس ها،
یک سیم تله هست.
هرکس که از این خط رد بشه،
بلافاصله مورد اصابت گلوله قرار میگیره.
ولی یک مرد تصمیم به فرار گرفته
و صدها نیروی هوایی رو هم با خودش همراه کرده.
اون در نظر داره که یک فرار بزرگ رو ترتیب بده،
که میتونست جبهه آلمان رو بی ثبات کنه
و جریان جنگ رو به ضرر نازی ها تغییر بده.
این مرد 33 ساله
رهبر دسته های هوایی نیروهای هوایی انگلستان، راجر بوشل ه.
راجر بوشل از خانواده ای انگلیسی
در آفریقای جنوبی متولد شد.
او به نیروی هوایی پادشاهی (انگلیس) پیوست
و در زمان شروع جنگ، رهبر دسته های هوایی بود.
در جریان اولین ماموریتش
باید واحدی از دسته های هواییش رو به سمت فرانسه رهبری میکرد
تا بر تخلیه دانکرک سایه بندازه.
و جنگ هوایی بوشل تقریبا پیش از شروع، به پایان رسید،
چون در یکی از اولین ماموریت هاش در اوایل روز
منهدم شد.
بوشل توسط نیروهای نازی دستگیر شد...
ولی هیچ کمپ زندانیانی قادر به نگه داشتن او در بند نبود.
اوایل راجر بوشل یکی از
زندانی های نیروی هوایی بود، و این موضوع
در کنار شخصیت فوق العاده قوی اش،
به نوعی او را مسئول
سازماندهی های فرار قرار میداد.
تا زمانی که در جریان جنگ افرادی زندانی باشن،
نقشه هایی هم برای فرار توسط برخی از اونها ریخته میشه.
برخی از این فرار به سوی آزادی ها توسط
گروهی از سربازان سازماندهی میشه و برخی از اونها تلاشهای
انفرادی زندانی های بیچاره برای آزادیه.
او بارها فرار کرده بود،
ولی فراری که واقعا اونو به دردسر انداخت،
مربوط به فرار او و همکارش از قطار بود
و همکارش اهل چک بود و خب قصدشون
رفتن به کشور چکسلواکی بود. (در سال 1992 به دو کشور چک و اسلواکی تفکیک شد)
بوشل و همکارانش در چکسلواکی
پناهگاهی متعلق به خانواده ای محلی دلسوز
نسبت به جبهه متفقین پیدا میکنن.
تنها مشکلی که پیش اومد
این بود که اونها دقیقا زمانی به چکسلواکی رسیدن
که کمیسر دولت آلمان، راینهارد هایدریش
کشته شده بود و تمام کشور
در حالت نوعی قرنطینه نظامی قرار گرفته بود.
هرکسی که حتی ذره ای مشکوک بود، دستگیر شد،
از جمله راجر بوشل.
بوشل و بقیه سربازها دستگیر میشن
و ارتباطش با خانواده چکی،
درنهایت توسط منبعی نامشخص لو میره.
و خانواده ای که به این دو نیروی هوایی پناه داده بودن،
تک به تک کشته میشه.
بوشل اینو به حافظه سپرده بود.
طبق گفته ها، او نه تنها از این اتفاق ناراحت بود،
بلکه تقریبا شکسته شده بود.
این موضوع نفرتش رو نسبت به نازی ها بیشتر کرد
که تقریبا به یه وسواس بیمارگونه تبدیل شده بود
و اونو تاحدودی مصمم کرده بود
تا هرکاری که از دستش برمی آمد برای تضعیف، واپاشی
و آشفته کردن رژیم نازی انجام بده.
بوشل به تنها مکانی که
نازی ها میدونن قادر به نگه داشتن اونه، میبرن؛ به استالاگ لوفت 3.
استالاگ لوفت 3 یه کمپ تازه تاسیس بود
و هدف ساختش هم این بود که افرادی که سعی کرده بودن
از سایر کمپ ها در سراسر آلمان فرار کنن رو نگه داره.
از نظر رژیم نازی، اون یه زندان ضدفرار بود،
ولی این موضوع بوشل رو نمیترسونه.
بوشل به محض رسیدن به اینجا،
به فکر فراره.
او خیلی سریع به عنوان رهبر
کمیته فرار از کمپ، ملقب به
سازمان ایکس، انتخاب میشه.
اون به عنوان ایکس بزرگ کمیته میرسه.
راجر ایکس بزرگ بود و فکر میکنم که این یه عنوان
بود که اون با افتخار قبولش کرد. با اینکه قبلا کسی چنین کاری نکرده بود.
مشخصا بوشل مغز متفکر فراره
ولی تنها دست به عمل نمیزنه.
جرزی مانشین
یه مهندسه.
تیم ولن
یه جعل کننده اسناده.
تنها تعداد افراد کم دیگه ای از جزئیات نقشه باخبرن.
بوشل در راس کمیته فرار قرار داره،
ولی درحال حاضر نیازمند یه نقشه فرار عملیه.
ساختن تونل متعارف ترین
و درنتیجه مورد انتظارترین
راه فراره.
آلمانی ها دائما در جستجوی
تونلها در کمپ هستن.
و ده ها بار تلاش برای فرار از طریق تونل اتفاق افتاده.
بوشل و بقیه افراد اینو میدونن
پس او دست به یک نقشه بی باکانه زد
تا همزمان نه یک، نه دو، بلکه سه تونل
حفر کنن، نقشه اینه که
اگر آلمانی ها یکی از تونلهارو پیدا کرده و اونو خراب کنن،
تقریبا محاله که متوجه بشن
که یک یا دو تونل دیگه در همون ابعاد
همزمان با اون در حال ساخته.
نازی ها گروهی مسئول کشف
تلاشهای فرار دارن.
سربازانی نخبه تحت عنوان «فرت ها»
فرت ها به طور خاص به این منظور توسط نیروی هوایی آلمان
به عنوان بخشی از نقشه آورده شده بودن
که به نوعی کمپ ضدفرار بسازن.
نگهبانانی که به طور خاص آموزش دیده، که پیش از این
با زندانی ها سروکار داشتن.
و فرت ها خیلی کارآمد بودن.
اونها دشمن بالقوه زندانی ها محسوب میشدن.
و فکر میکنم که هر دو جناح
احتمالا از این جنگ لذت نمیبردن
ولی مشخصا با تمام قوا واردش شده بودن.
یکی از مسائلی که راجر بوشل
و رفقاش روی اون کار کردن
درباره اهمیت در خفا نگه داشتن نقشه بود.
تونل ها اسم رمز داشتن
تام، دیک و هری.
چاره ای جز عشق ورزیدن به طنازی بریتانیایی نداری.
اونها میخواستن مطمئن ماسه که زندانی ها یهو نگن:
«تونل تا کجا پیش رفته؟»
بهتره بگن: «امروز دیک چطوره؟»
«امروز تام چطوره؟»
«امروز هری چطوره؟»
نگهبان ها تنها کسانی نیستند که هدف این گول زدن
توسط اسم رمز ها اند.
ترفند مرسوم آلمان ها برای جلوگیری از فرار
و آشوب در یک زندان، به کار گرفتن
گاه و بیگاه جاسوس بود.
جاسوس فردی بود که با
زندانی ها منتقل میشد، ظاهری شبیه زندانی ها داشت،
مثل زندانی ها حرف میزد، به نظر زندانی میومد،
ولی در خدمت دشمن بود.
و اسیران جنگی از این موضوع باخبر بودن
درنتیجه این یه حرکت متعارف بود
که هروقت دسته جدید زندانی ها وارد میشد،
باید تک تک اونها توسط زندانی های قدیمی
ضمانت میشد.
چه کسی که با اونها توی یک دسته هوایی بوده
یا اینکه در یک مدرسه بودن و چه هم شهری بودند.
و اگر چنین شخصی پیدا نمیشد، میگفتن:
«اهل کجایی؟» اهل برایتونم
پس نیم ساعت بعد فرد دیگه ای که
میدونستن اهل برایتونه
ظاهر میشد
و سوالاتی درباره شکل و شمایل برایتون میپرسید.
«رستوران های خوب کجان؟» «کدوم خیابونا خوبن؟»
«کافه های خوب کجان؟»
و در عرض چند دقیقه متوجه میشدن که
اون فرد عضو نیروی هوایی
اهل برایتونه یا نه.
اگر مشخص میشد که این فرد
کسی که ادعا میکرد، نبوده
معمولا واکنش زندانی ها این بود
که به آلمان ها خبر بدن که
این یارو دست ماست. میدونیم که اون از ما نیست.
یکی از شماست.
تا قبل از ساعت6:00 صبح اونو ببرید.
در غیر این صورت ما هیچگونه مسئولیتی درقبال جونش نداریم.
و این همیشه جواب میداد.
خلاص شدن از شر جاسوس ها، بخش بزرگی از نقشه ست
چون تعدادی بسیار زیادی از زندانی ها
شامل نقشه فرار هستن.
بخش بی باکانه دیگه نقشه بوشل،
تعداد خیلی زیاد سربازانی بود
که نقشه داشت اونهارو از کمپ خارج کنه.
اکثر فرار از زندان ها شامل ده ها نفر میشه
اون قصد داره بالغ بر 200 اسیر جنگی رو آزاد کنه.
نقشه فراری دادن 200 نفر بود،
اما برای عملی کردن فرار، نیاز به 600 نفر بود. (؟)
البته امید دارن که
هرتعداد از افرادی که میتونن رو آزاد کنن
اما بوشل همچنین امیدواره که یک فرار دسته جمعی،
آلمانی ها رو مجبور به آغاز یک تعقیب و گریز گسترده انسانی کنه
که منابع رو از جنگ
در جبهه دور کرده و
به سمت بازپس گیری ده ها یا
حتی صدها زندانی منحرف کنه.
راجر بوشل بر این باور بود که فرار 200 الی 250
نیروی هوایی چنان هرج و مرج در آلمان ایجاد میکنه،
چنان هرج و مرج در رژیم نازی ایجاد میکنه
که صدمات بیشماری در
رهبری آلمان خواهد داشت.
اما بوشل میدونه که
متقاعد کردن بیش از 200 نیروی هوایی
برای به خطر انداختن جانشان با تلاش برای فرار،
کار سختیه.
پس اونهارو توی این آلونک دور هم جمع کرد
و از صمیم قلب شروع به صحبت کرد.
اون میگه: «همه افرادی که اینجا توی این اتاق هستن،
در وقت اضافه زندگی میکنن.
انصافا، باید هممون مرده باشیم.
تنها دلیلی که خدا بهمون زمان اضافه داده
اینه که بتونیم زندگی رو برای آلمانی ها جهنم کنیم.
سه تونل خیلی عمیق و خیلی طولانی حفر میکنیم،
تام، دیک و هری.
یکی از اونها به موفقیت منجر میشه.»
حفر کردن مسیرتون به بیرون از استالاگ لوفت 3
به طرز عجیبی سخته.
اولا، هر تونلی باید بیش از 91 متر طول داشته باشه،
تا به منطقه امن جنگل برسن.
در ثانی، ماسه سست رو پیش رو دارین،
میکروفن های لرزه نگار،
کمبود لوازم حفاری،
و البته فرت ها.
وظیفه این سربازهای نخبه نازی
اینه که جاسوسی اسیران جنگی رو بکنن
و هر تونلی رو قبل از تکمیل شدنش، ردیابی کنن.
پس افراد نیروی هوایی انگلیس، شبکه جاسوسی ای به کار گرفتن،
که جاسوسی جاسوس هارو بکنه.
سازمان بوشل به سرعت متوجه شد
که تنها راه مقابله با فرت ها
اینه که هر ثانیه اونهارو
تحت نظر داشته باشن.
با داشتن افرادی که بهشون دست نشانده میگفتن،
این افرادی که در اطراف پرسه میزدن و
همه چیزو زیر نظر داشتن.
پس باید سازمان بزرگی داشته باشی.
وجود دست نشانده ها برای سازمان حیاتیه.
ولی این چشمهای هوشیار
در شب هم توسط بوشل بیدار نگه داشته میشن.
فقط مانشین، ولن و تعداد افراد انگشت شماری،
از تمام جزئیات نقشه باخبرن.
هیچکس اجازه نداشت بیشتر از چیزی که
لازم بود بدونن رو بدونه.
بنابراین این طرح برای حفر این تونل ها در نظر گرفته شد،
اما شاید فقط چهار یا پنج نفر ازش باخبر بودن.
از یه نفر خواستن که اگه اون فردی که اونجاست،
کلاهش را برداره و دوباره سرش کنه،
دوست دارم کلاهتو بچرخونی
و اونو سروته بذاری، این وظیفه توعه.
و او نمیدونست که این کار برای چیه،
اما نکته این بود که این علامتی بود برای
شخص دیگری که زیر بغلشو بخارونه،
و این علامتی برای شخص دیگه ای بود که
به کمپ بره و بگه: «نگهبانی داره میاد.»
کسی نمیدونست چرا زیر بغلشو میخارونه
یا کلاهشو میچرخونه،
اما این قطعه‌ای حیاتی از پازل بود،
و راجر بوشل میدونست
چطور کانال‌های ارتباطیو راه‌اندازی کنه
تا اگه کسی گیر افتاد،
از همه چیز بی اطلاع باشه.
به لطف وجود شبکه ضد جاسوسی خود،
بوشل توجه خودشو به حفاری معطوف میکنه.
خاک اطراف زندان کاملاً ماسه ای بود
که حفاری در اون راحته،
ولی ثابت نگه داشتنش سخته.
کافیه به ماسه و ماسه ای فکر کنین که از بین انگشتاتون رد میشه.
اونها به این طرح مبتکرانه رسیدن که
تخته‌هارو از تخت خواب های زندان بیرون بیارن و
این تخته‌ها رو پنهانی به اتاقی که
در آن تونل حفر میکردن می‌بردن
و سپس از تخته‌ها برای نگه داشتن زمین استفاده می‌کردن.
چجوری میخوای اونهارو به هم وصل کنی؟
میخوای از کجا میخ و چکش گیر بیاری؟
«نمیتونیم از میخ و چکش استفاده کنیم.
چون خیلی پر سروصداست.»
اسیران جنگی نیازمند این بودن
که تخته ها به بهترین شکل در راستای تونل ها قرار بگیرن
و دنبال روشی بودن که این تخته هارو
در شرایط وحشتناک، در تاریکی
یا تقریبا تاریک به هم جفت کنه.
باید یه روش آسون میبود.
و کاری که اونها کردن این بود که تخته های چوبی تخت
مثل این رو برداشتن...
خب، این تخته چوبی تخت نیست.
این صرفا یه مدله.
اونها این قسمتای کوچیکو از سر هر تخته جدا کردن
و بعد کاری که تونستن انجام بدن
این بود که تونستن صدها تخته مثل این درست کنن
که همشون کاملا شبیه به هم بودن.
اونها به زیبایی به هم چفت میشن
درست مثل در و تخته.
باید خیلی حواسشون جمع میبود
تا مطمئن بشن که همه اونها درست سر جاشون قرار بگیرن
چون به محض اینکه یکیشون اشتباه جا بخوره،
با فروریزش مواجه میشی.
و اونها با کلی فروریزش روبرو شدن
تونل حدود 107 متر طول داشت
ولی تخته های چوبی هم باید به یه جایی وصل میشدن
پس داریم در یه چیزی حدود 122 متر یا همین حدود صحبت میکنیم.
این یعنی تعداد خیلی خیلی زیادی از تخته های چوبی تخت خواب...
داریم صحبت از هزاران تخته چوبی میکنیم
که باید مورد استفاده قرار میگرفت.
تخت ها تنها وسیله آسایشی نبودن
که زندانی ها برای نقشه فرار، فدا کردن.
اونها اجازه پخش موسیقی در آلونک هاشون رو داشتن.
داخل گرامافون یه ورقه فنری بود،
فلزیه و وقتی از هم بازش کنی،
خیلی سخت و خیلی محکمه.
و کاری که میتونی بکنی اینه که بازش کنی
و بعد با یک سوهان، بهش دندونه اضافه کنی.
اینم از اره شما.
با جفت و جور شدن وسایل اصلی،
حالا وقت حفاریه.
و حفاری... و حفاری...
و چیزی که بوشل و همدستاش میخواستن
این بود که تونلی که حفر میکنن، عمق زیادی داشته باشه
که صدای اون توسط هیچ میکروفنی قابل تشخیص نباشه.
این تونلها باید عمیق باشن.
باید 9 متر زیر زمین باشن.
این عمق قابل توجهی برای تونل بود
اونم برای شروع تونلی که به ورای دیوار کمپ میرفت.
میتونه صدها متر طول داشته باشه.
پس این خودش به تنهایی مسئولیت بزرگی بود.
مقدار ماسه ها هم بعد از حفاری،
نسبت به زمانی که در زمین به هم
به هم فشرده شدن، خیلی بیشتر میشه.
بر اساس اندازه و طول تونل،
حدود 125 تن، مصالح از اونجا خارج شده
که باید از شرشون خلاص شد.
بخش سخت کار اینجا بود که چطور بدون اینکه آلمانی ها متوجه بشن،
از شر خاک ها خلاص شد.
هرچیزی که از اونجا خارج میشه-- خب باید ناپدید بشه.
ولی در کمپ زندانیان که شدیدا تحت نظارت نازی هاست
اسیران جنگی کجا باید از شر چندین تن ماسه
اونم بدون دستگیر شدن، خلاص بماسه؟
تونل ها در دست حفاری ان.
رهبر دسته های هوایی، بوشل و گروهش،
سازمان ایکس،
پنهانی هزاران تخته چوبی تخت خواب رو
به بیرون از آلونک ها میبرن
تا مانع فروریزش تونلها بشن
و اونقدری عمیق حفر میکنن
که از محدوده میکروفن های لرزه نگار خارج بشن.
ولی هنوزم یک مشکل وجود داره:
با این همه خاک چیکار کنیم؟
وقتی تونل طولانی باشه، همه مسائل سخت میشه.
اول از همه این مقدار زیاد ماسه
که باید از اونجا خارج کنی و از شرش خلاص بشی.
ماسه زردی که
زندانی ها باهاش سروکار داشتن،
فقط در حین حفر کردنش واقعا
متوجه این موضوع میشدی که
مثل طلا میدرخشن.
این یه شیشه کوچیک از ماسه های
کمپ استالاگ لوفت 3 ه.
این مسئله که اونها واقعا طلایین، باعث میشد که
پیدا کردن یک محل برای خلاصی از اونها چالش برانگیز باشه.
چشم های فرت ها همیشه به دنبال نشونه ای از
این ماسه های طلایی و درخشان در
زمین کمپ، هشیار بود.
یک ملوان دریایی پیشنهاد داد که از کیسه های کوچک دراز (منظورش جیبه)
در طول شلوارهاشون استفاده کنن.
اونها با پاشیدن ماسه ها از جیبهای بالایی
شلوارشون، از شر اونها خلاص شدن
و اونها ماسه هارو در این
باغچه های سبزیجات میپاشیدن.
زندانی های کمی از تونل ها باخبر بودن.
حتی تعداد کمتری از محل ورودی تونلها مطلع بودن.
یکی از مهم ترین مسائل در خصوص تونلها،
ورودیشونه.
یکی از کارهای قابل توجهی که آلمانی ها سعی در انجامش داشتن،
گذاشتن آلونک ها روی چنین پایه هایی بود
و در نتیجه پایین رفتن از آلونک ها
به سمت زمین کمپ،
به این معنی بود که هرکسی میتونست
فعالیتشونو ببینه.
آلونک ها از زمین فاصله داشتن.
لوله کشی و بقیه زیرساخت های ضروری
از طریق کف وارد میشه.
میله ها از چهار طرف سیمان میشن
تا این سیم ها و لوله ها رو از بقیه چیزا دور نگه دارن.
زندانی ها مطمئن شدن که دهانه ورودی رو مستقیماً
بالای این دیوار کوچک آجری و بتنی قرار میدن
جاهایی مثل دستشویی رو احاطه میکرد و
این به این معنی بود که اونها یک
پایه بتنی با آجر در اطرافش داشتن.
و اگر قادر به حفاری در اون بودین،
بعدش مستقیماً به داخل زمین می رفتین،
و کسی شمارو نمیدید، چون درست از وسط
یکی از اون پایه های بتنی عبور رد میشین.
درب ورودی نقطه ضعف هر تونلی بود
چون مدام مورد استفاده قرار میگرفت،
پس باید در یک منطقه قابل دسترس قرار میداشت.
و همچنان این دقیقا همون چیزی بود که فرت ها دنبالش بودن.
یکی از مزیتهای
کمپهایی مثل استالاگ لوفت 3
درواقع، هر کمپ اسیران جنگی دیگه ای
اینه که انواع متخصص هارو میتونی پیدا کنی.
و در اونجا، یک مهندس لهستانی بود که
سوار هواپیمای نیروی هوایی انگلیس بوده،
و چنان قادر به ساخت بتن بود
که تا به حال ندیده اید.
میتونست صفحات بتنی ای بسازه که
که به عنوان درهای ورودی عمل کنه.
زیرکانه ترین حالت اینه که زیر بخاری باشه.
کلبه ها از این بخاری ها داشتن.
روی کاشی های سرامیکی قرار گرفته بودن
تا در برابر حرارت مقاوم باماسهد.
و چیزی که متوجه شدن این بود که زیر اون هم
یکی از این میله ها بود که
می تونستن از اونجا حفر کنن و کسی اونهارو نبینه.
اونها یاد گرفتن که چطور میتونن
بخاری هیزمی رو درحالیکه روشنه و میسوزه جا به جا کنن،
و اونو به دیوار تکیه بدن تا افراد بتونن از سوراخ پایین برن،
و بعد بخاری رو دوباره سر جاش برگردونن و
کتاب بخونن و چای بخورن.
ورودی دیک در محوطه دوش حمام بود.
اگه به تام‌ نگاه کنین،
در آلونک 123ه، اون...
اونجا رو به روی دودکش یه زمین بتنی بود.
و یه جورایی تیره بود
و کاری که از پس مهندس لهستانی برمیومد
این بود که یه صفحه بتنی شبیه صفحه کفپوش درست کنه،
و یک قسمت بتنی رو برش بده،
و اونهارو دقیقا شبیه به هم درست کنه.
ولی متاسفانه گاهی حتی عالی بودن هم برای دورماندن
از چشم فرت ها کافی نیست.
فرت ها میله های فلزی بلندی رو با خودشون حمل میکردن
که از آنها برای فرو بردن در ماسه ها استفاده میکردن تا
ببینن آیا می تونستن تونل حفر کنن یا نه.
اونها نمیدونستن که تونل ها 9 متر عمق دارن.
امیدوار بودن که این لوله ها کارساز باشن.
و ظاهراً این یک فرت درحالیکه گشت میزد،
در کلبه ای که دهانه تونل در اون قرار داشت، نشسته بود،
از سر بیکاری این میله فلزی رو روی زمین میکوبید
و به طور اتفاقی به لبه قابی که
دهانه تونل بود برخورد کرد.
یه تیکه کوچیک از سیمانی که
که قرار بود دهانه تونل رو بپوشونه، بیرون زده بود.
فرت روی زانوهاش خم‌ شد
و تونست یک شکاف پیش رونده رو ببینه.
و شروع به کوبیدن به اون کرد و یکم دیگه هم‌ کوبید.
در عرض چند دقیقه فهمید که یه راه در رو اونجاست.
و اون... اون دهانه تام بود.
کشف تام، نهایتا منجر به این میشه که
روش سه تونل بوشل، به کار بیاد.
نازی ها از جستجو دست میکشن یا با جدیت بیشتر ادامه میدن؟
یکی از فرت ها تام رو پیدا کرده.
حالا بوشل و گروهش، منتظر عواقب هستن.
آلمانی ها تونل تام رو پیدا کردن.
اونو با مواد منفجره خراب کردن.
اما نقشه هوشمندانه بوشل اینجا خودشو نشون میده.
کارکنان‌ کمپ با دیدن
مهندسی فوق العاده تام،
فکرش رو هم نمیکردن
که زندانی ها تونسته باماسه تونل دیگه ای بسازن.
اونها تصور میکردن که تمام تلاش،
همه مواد،
و همه منابع، صرف تام شده.
پس در واقع برای مدتی، جستجو را کنار گذاشتند،
چون تصور میکردن چیزی پیدا کردن که
زندانی ها، زمان زیادی رو صرف ساختنش کرده بودن.
پس این به سازمان ایکس یکم
آزادی عمل داد تا کارها را جلو ببرند.
خوب، غریزه بوشل
برای حفر سه تونل درسته.
نه تنها تونل تام کشف شد،
بلکه نازی ها شروع به پاکسازی درختان برای گسترش اردوگاه کردن
و محل خروج تونل با اسم رمز دیک رو هم خراب کردن.
بوشل تصمیم‌میگیره که ساخت دیک متوقف بشه
و ازش به عنوان محل تخلیه ماسه استفاده بشه.
حالا دیگه تونل هری تنها امیدشونه.
احتمالاً هوشمندانه ترین کاری که اسیران جنگی
در حفر این تونل ها انجام دادن،
سیستم تهویه بود.
همونطور که در حال ساختن هستین،
از منبع اکسیژن دورتر میشین.
پس باید داخل تونل وسیله ای
برای رسوندن اکسیژن بسازین.
صلیب سرخ راه نجات زندانی ها بود
و بسته های غذایی و پوشاک و انواع
مایحتاج رو میفرستادن.
تونل‌سازها در اوایل جنگ متوجه شدن که
قوطی شیری که در بسته‌های صلیب سرخ عرضه میشه،
از نظر شکل و اندازه کاملا مناسب
ساخت یک سیستم هوایی برای تونله.
بهشون میگفتن قوطی های کلیم،
چون علامت تجاری اون شیرها، کلیم بود
و ک.ل.ی.م. درواقع برعکس کلمه «میلک» به معنی شیره.
پس درپوشو برمیدارین را برمیدارین و درش باز میشه،
و البته این به این معنیه که
میشه با فشار دادن قوطی ها به هم،
در هم فرو میرن.
تهشو جدا میکنین و به یه قوطی دیگه فشار میدین،
و اینطوری یه مسیر عبور هوا میسازین.
حالا به دستگاهی نیاز دارین که هوارو به درون مسیر پمپاژ کنه.
اونها یک سیستم تنفسی رو با استفاده از دو کوله پشتی طراحی کردن.
اونها کوله پشتی داشتن
و این کوله پشتی ها
نوعی کیسه برزنتی بودند،
که میتونستن اونهارو فشار بدن و
کمی هوا پمپاژ کنن.
و بعد باید کیف رو از هم باز میکردن
و دوباره فشارش میدادن.
خب، یه جورایی مثل کیسه هوا بودن.
به هوای زیادی نیاز داشتی.
به همین خاطر این دستگاه فوق العاده رو ساختن.
با یک کوله پشتی در اینجا و یکی در اونجا،
و یک جفت چوب هاکی روی یخ در وسط،
و بعد به این‌نتیجه رسیدن که میشه کسی رو در آخر مسیر داشت،
کمی شبیه یک دستگاه پارویی،
که این اهرم رو به عقب و جلو ببره
تا هوا به پایین پمپاژ بشه.
و یک سوپاپ برگشت روی نوعی
دیسک با استفاده از قطعات چرمی داشتن تا
هوا را به داخل فشار بده، اما
اجازه نده که برگرده.
جریان هوا رو داشتن
ولی تونل یه مشکل کوچولو داشت.
وقتی داخل میشی انقد باریکه که
نمیتونی راحت بچرخی.
و هر چه طولانی تر بشه، این مشکل بزرگتر میشه.
این یک تونل واقعا باریکه و
تعدادی از این افراد، درشت هیکل بودن.
میدونی، مجبور بودن روی این موضوع پافشاری کنن.
و علاوه بر اون، به این فکر میکنین:
«خب، حالا چطوری میتونم این مدت توی تونل بخزم؟»
پس یک خط آهن با چرخ دستی‌هایی که
با چرخ‌هایی از دیسک‌، ساختند
که روکش قلع داشتند
میدونی، از قلع (قوطی) های اسیران جنگی
که در بسته های صلیب سرخ قرار داشت.
چرخ دستی ها ها توسط اسیران جنگی با استفاده از
یک دستگاه قرقره برای حرکتشون در طول تونل تغذیه میشن.
افراد مسئول کشیدن چرخ دستی ها، در دو منطقه
وسیع تر در طول تونل مستقر شدن.
حفارها در قسمت عریض تر از چرخ دستی پیاده میشن
و به سمت جلو می خزن که
در اونجا به حفاری در سطح
دیوار خاکی ادامه بدن.
مثل ایستگاه های فرعی،
اگه پیکادلی و میدان لستر رو دوست دارین،
که این دو مکان معروف در لندن هستن،
ودرست در مرکز تونل
هری قرار داشتند.
بنابراین، ساخت و بنا کردنش ، یک رویکرد
مهندسی واقعا پیچیده بود،
و می‌تونی تصور کنی، پس، افرادی بودند که دائما
به دنبال هر منبعی بودن
که بتونن ازش استفاده کنن،
به‌ویژه، یه عنوان مثال، برای نورپردازی تونل.
وقتی که فرصتش پیش اومد، سیم دزدیدن.
چند نفر در کمپ کار می کردن که
اونجا سیم داشتن،
و فکر میکنم 274 متر سیم دزدیدن.
و به این معنی بود که میتونستن
لامپ هم بدزدن
اونو به منبع برق کمپ وصل کنن،
و بعدش، میدونی، روشنایی لامپ رو
در تمام طول مسیر داشته باشن.
البته افرادی که سیم کشی انجام میدادن،
نمیخواستن به زبون بیارن.
نمیخواستن گزارش بدن
چون میدونستن چه بلایی سرشون میاد.
ژانویه 1994
تونل تقریبا کامل شده.
حالا بوشل و افرادش باید لباس مبدل و کارت شناسایی جعلی جور کنن.
درغیر این صورت خیلی نمیتونن در خاک لهستان آزادانه بگردن.
مجبور بودن به نوعی اسناد رسمی بسازن.
میتونستن اسنادی رو بدزدن.
میتونستن ببینن که اسناد
باید چه شکلی باشن.
و بعضی از این افراد به طرز شگفت آوری هنرمند بودن،
و میتونستن به خوبی اسناد رو جعل کنن.
و بلد بودن که چیکار کنن که کاغذها کهنه
و یا رسمی به نظر بیان.
ولی یکی از چیزهایی که بهش نیاز داشتن
مهر رسمی بود.
و راه حلشون برای این مسئله این بود که از چرم
کف کفش هاشون استفاده کنن
و با چاقوهای کوچک جراحی که
که اونهارو از یه جایی گیر آورده بودن،
میتونستن مهر رو جدا کنن و
بعد میتونستن ازش برای مهر زدن گذرنامه ها استفاده کنن.
تقریبا تمام اسناد هویتی آلمانی،
نیازمند عکس بودن،
و اونها نمیتونستن دوربین بسازن،
پس مجبور شدن که به رشوه متوسل بشن.
میتونستن به نگهبانها باج بدن
تا در عوضش از جیب نگهبانهای دیگه
چیزی براشون بردارن.
مثلا کارت عبوری، کلیدی، چیزی...
و بعد میگفتن: «آهای، فریتس،
شنیدم که کارت عبورتو گم‌ کردی.»
و فریتس میگفت: « آره، تو میدونی کجاست؟»
میگفتن: «خب فریتس، تا جایی که ما درجریانیم
اگه ما به فرمانده ت بگیم‌ که
تو کارت عبورتو گم کردی،
تو رو به جبهه شرقی میفرستن، درسته؟»
«بهشون نگو. بهشون نگو!»
«باشه فریتس، ما یه سری چیزها لازم داریم،
فریتس، برامون میاریشون؟»
کارخونه جعل بوشل در حال فعالیته،
عکس میگیرن و
و به زحمت و با دست خالی اسناد رو
حرف به حرف به صورت همزمان جعل میکنن.
و بعد در مارس سال 1944 تونل تکمیل شده.
فقط یک کار برای انجام باقی مونده.
فرار.
مارس 1944
تونل هری کامل شده.
بوشل و 200 نفر آماده ان.
حالا تنها چیزی که لازم دارن چراغ سبز مادر طبیعته.
کمی تحت فشار آب و هوا بودن.
نور ماه هم مانعشون بود.
مجبور بودن تا ماه نو صبر کنن.
تلاش ها برای فرار در ماه کامل کشنده بود
چون خیلی روشن بود، مخصوصا با وجود برف.
پس تصمیم نهایی برای رفتن بر اساس
توصیه هواشناسان در اردوگاه بود
و یک هواشناس کار بلد
در بین زندانی ها وجود داشت.
در 24 مارس سال 1944،
زمان‌ فراره.
بوشل، مانشین، ولن
و بقیه زندانی ها گروه برای فرار گردهم اومدن.
همه زندانی هایی که قرار بود فرار کنن،
باید از آلونک‌های خودشون
به آلونک ‌104، جایی که تونل قرار داشت، برن.
پس اونها در یک فهرست مشخص شده
و عازم آلونک 104 که
محل خروجه، میشن.
آلونک ‌104 رفته رفته شلوغ و شلوغ تر میشد.
بیش از یک سال برنامه ریزی فوق محرمانه و
کار کمرشکن در شرف نتیجه دادنه.
اما درست زمانی که به نظر میومد که کار تمومه،
کل فرار متوقف میشه.
در ساعت 7:45 بعد از ظهر،
یک سرباز دشمن در ورودی کلبه 104 ظاهر میشه.
من پل توبولسکی، پسر پاول توبولسکی ام.
بابام در شب فرار لباس فرم سربازهای آلمانی رو پوشیده بود.
وقتی وارد آلونک 104 شد، همه با خودشون فکر کردن که:
«خدای من، بازی تمومه. یه سرباز آلمانی توی آلونکه.»
بقیه گفتن: «نه این توبولسکیه.»
الکی نگران شدیم.
سرشماری نهایی برای فرار میتونه شروع بشه.
وقتی افراد بررسی میشن،
حالا شروع به رفتن به درون تونل حرکت در امتداد اون میکنن.
ولی عملا نمیتونستن از اون خارج بشن.
چون تونل بسته بود.
بوشل نذاشته بود که گروهش
انتهای تونلو تا زمان
آماده شدنشون برای فرار، حفر کنن.
نمیخواست که یه نگهبان نازی در حال راه رفتن،
به داخل در خروجی تونل بیوفته.
ولی حالا در این شب سرد، آخرین قسمت منجمد شده
و به قیمت از دست رفتن زمان با ارزش گروه تموممیشه.
ولی وقتی در نهایت از اون عبور میکنن،
یک غافلگیری وحشتناک منتظرشونه.
وقتی سرشونو بیرون آوردن تا اطرافو ببینن،
همونجا متوجه شدن که
مشکل بزرگتری هم دارن.
تونل به اندازه کافی طولانی نبود.
اونها فکر میکردن که در زیر جنگلن، ولی نبودن.
و وقتی بالا اومدن، به نظر میومد که فقط
45 متر از زندان خارج شدن،
و دقیقا زیر یکی از برج های دیده بانی بودن.
هر 45 متر، یک برج دیده بانی بود،
به این معنی که نگهبان هایی بودند که
اردوگاه و ورای اونو زیر نظر داشتن
و مسلسل به دست داشتن.
همه اونها از اعضای نیروی هوایی آلمان بودن.
آماده بودن تا در صورت نیاز از تفنگهاشون استفاده کنن.
تصمیم بر این شده که به رفتن ادامه بدن.
هرچند که در کنار یک برج دیده بانی هستن،
همچنین نزدیک مخفیگاهین که
برای جاسوسی کردن از فرت ها در نظر گرفته بودن.
اون سپرشون در برابر برج میشه.
ولی این تنها مانعی نیست که
گروه مجبوره که بر اون غلبه کنه.
یکی دیگه تهدید به اتمام این تلاش
برای فرار برای همیشه بود.
در نیمه راه، متفقین شروع به بمباران کردند
و کمپ خاموش شد.
و حمله هوایی به برلین
باعث شده بود که برق تمام منطقه قطع بشه
و وقتی که برق در کمپ قطع میشد،
برق تونل هم قطع میشد.
پس 60 الی 70 نفر از افراد توی تونلن.
یهو برقا قطع میشه.
و این خیلی ترسناک بوده.
چند ساعتی همه چیز خاموش شد.
اگر اونجا تاریک میبود، کسی دلش نمیخواست به اونجا بره.
برق در نهایت برگشت،
ولی این تاخیر ها تاثیر خودشونو بر فرار گذاشته بودن.
اون تنها مشکل اون شب نبود.
در ساعت 1:30 بامداد، یک فروریزش داشتن.
زمستون بود. هوا خیلی سرد بود.
پس خیلی لباس پوشیده بودن.
بعضی از این افراد درشت هیکل تر از
افرادی بودن که تونلو ساخته بودن.
یکی از اونها که داشت پایین میرفت، یکجورایی از گوشه حرکت کرده بود.
اون یه فرد درشت هیکل بوده و یکی از تخته هارو خراب کرده.
یک فروریزش ماسه اتفاق افتاد.
خوشبختانه تونستن اونهارو بیرون ببرن.
گیر نکردن.
ولی بعدش افراد مجبور بودن که برگردن
و اونو دوباره درست کنن، که این موضوع باعث تاخیرشون شد.
خورشید درحال بالا اومدن بر فراز استالاگ لوفت 3 بود.
ساعت 4:45ه؛ به نقطه ای میرسیم
که نقطه اوج کار افراده
به آخرین افرادی که میتونن از اون
تونل خارج بشن.
و چیزی که میبینیم اینه که
تا الان 76 نفر از تونل خارج شدن
و اون بیرون در جایی در جنگلن.
و 3 یا 4 مرد دیگه آخرین
نفراتی هستن که خارج میشن.
و البته اتفاقی که افتاده
اینه که اونا لو رفتن.
چشم چند تا نگهبان به یکی
از زندانی ها میوفته و متوجه میشن که:
این خروجی تونله.
باید ببندیمش.
پس در حدود ساعت 5:00 کل فرار متوقف شد.
افرادی که خودشون توی تونل بودن
اونهایی که مونده بودن،
باید در طول همون تونل به عقب برمیگشتن.
چهار نفری که خارج شده و دستگیر شده بودن،
میگفتن، میدونی: « شلیک نکنین(به آلمانی)»
«شلیک نکنین»
و البته تیرباران نشدن، و خب خودشونو تسلیم کردن.
76 مرد متفرق شده بودن و هرکس راه خودشو میرفت که
تا جایی که میتونست فرار کنه.
از 200 فراری، 76 نفر از جمله بوشل
موفق شدن،
و حالا برای نجات جونشون در حال فرارن.
بعد از چند بدبیاری و تاخیر های متعدد،
راجر بوشل و 75 اسیر جنگی،
به سرعت در سرزمین های اشغال شده توسط نازی ها، پراکنده میشن
و تمام تلاششونو برای پنهان شدن میکنن
تا به سرزمینهای بی طرف فرار کنن.
نقشه اصلی این بود که 250 نفر از
تونل فرار کنن.
درحقیقت، 79 نفر از تونل خارج شدن.
سه نفر از اونها درحالیکه سعی در فرار داشتن،
در دهانه تونل مجددا دستگیر شدن.
پس با این حساب 76 نفر از کمپ خارج شدن.
و حتی بعد از اینکه آبها از آسیاب افتاد،
راهشونو در سراسر اروپای اشغالی ادامه دادن.
دو فرد نروژی بودن.
دو نفر به اسم های مولر و برگسلند که
هر دو خلبان هواپیماهای جنگنده بودن.
این فرار لحظه ها بود.
اونا حتی یک ثانیه رو هم از دست ندادن.
36 ساعت بعد از ترک کمپ،
توی یک کشتی سوئدی بودن.
اکثر اونها، ظرف 72 ساعت بعد از
فرار دستگیر شدن.
بعضی هاشون حتی چند مایل هم دور نشده بودن.
سومین فراری موفق، باب وندرستاک بود
که زمان بیشتری رو صرف فرار کرده بود.
اون تمام آلمان رو زیر پا گذاشت
تا به زادگاهش هلند رسید.
او در اونجا به
سازمانهای مقاومت ملحق شد.
اونو به گروه های مقاومت در فرانسه انتقال دادن.
او تمام مسیرو در سراسر فرانسه اشغالی طی کرد
و در نهایت از طریق کوه های پیرنه به اسپانیا رفت
و از اسپانیا به جبل الطارق رفت و
به انگلستان برگشت.
سه ماه زندانی شد، ولی
باز هم به عنوان یک فراری موفق بود.
بقیه زندانی ها
در این حد خوش شانس نبودن.
همه اسیران جنگی انتظار دارن که
تا زمانی که به عنوان اسیر جنگی
قابل شناسایی اند،
اسیر جنگی
باقی بمونن.
ممکنه شکنجه بشن
یا بازداشت بشن یا هرچیزی،
اما تحت هیچ شرایطی انتظار
کشته شدن رو نداشتن،
و این اتفاقیه که در نهایت افتاد.
اوقات هیتلر بعد از شنیدن
این خبر تلخ شد
و هدفش این بود که بعد از پیدا کردن فراری ها،
اونهارو اعدام کنه.
و در نهایت 50 نفرو اعدام کرد.
و این افراد به
فجیع ترین شکل ممکن اعدام شدن.
یکی از لحظه های قابل توجه وقتی بود که یکی از ماموران گشتاپو (سازمان پلیس مخفی آلمان نازی)
به نامزدش زنگ میزند و میگوید:
«عزیزم، من برای شام دیر میرسم.
میشه برام گرم نگهش داری. زود برمیگردم.»
و بعد این دو هوانوردو به جایی خلوت برد
و اونارو کشت و رفت که شام بخوره.
قتل سنگدلانه ای بود.
راجر بوشل یکی از 50 اسیر جنگی ایه که
به دستور هیتلر به طرز وحشیانه ای اعدام شدند.
پس بوشل با موفقیت از تونل خارج شد.
با قطار سفر میکرد
و از قطاری به قطار دیگه میرفت.
مدارکش از نزدیک مورد بررسی قرار گرفت.
به نظر جعلی اومدن،
بوشل به دست گشتاپو افتاد.
ولی نقشه ش بیهوده نبود.
هدف راجر بوشل
بر هم زدن فرماندهی عالی آلمان
با سیلی از فراری ها در سراسر اروپای اشغالی بود.
در این مورد، به نظرم بیش از حد تصور موفق بود.
خبر فرار به کنفرانس روزانه
در مقر هیتلر رسید،
و از این نقطه، شاهد مخالفت فزاینده ای
در بالاترین رده های رژیم نازی هستین.
و میتونین افرادی رو پیدا کنین که ارتباط نزدیکی
با عواقب فرار بزرگ داشتن،
که به وضوح بر علیه هیتلر شدن
چون از اونچه که در عواقب فرار بزرگ
از استالاگ لوفت 3 رخ داده بود، آشفته بودن.
راجر بوشل، رهبر دسته های هوایی،
بقیه زندانی هایی که همراهش بودن رو متقاعد کرد
که فرار از استالاگ لوفت 3
ارزش به خطر انداختن جونشون رو داشت.
هدف آزادی نبود.
هدف تضعیف هیتلر بود.
هیتلر با صدور حکم اعدام
بوشل و 49 فراری دیگه،
توپ رو به زمین اونها انداخت.
شکافی در بین نیروهای مسلح آلمان ایجاد کرد
که هرگز التیام پیدا نکرد.
آیا این اتفاق به اتمام جنگ جهانی دوم کمک کرد؟
برخی از مورخان میگن، که کمک کرده
و این تمام چیزی بود که راجر آرزوشو داشت.
مترجم: حانیه حسن آّبادی